pajoohaan.ir

  فنون مقاله نویسی، چگونه مقاله بنویسیم (رهپویان پژوهش 5)
قبل از هرچیز، باید دانست که تحقیق در لغت به معنی وارسی‌ کردن، بر رسیدن، کشفِ حقیقت و به کُنه حقیقت رسیدن است. در اصطلاح، تعریف‌های گوناگونی از « تحقیق » ارائه ‌شده است و ما تنها به چند مورد از آن اشاره می‌کنیم:
الف ) تحقیق، کوشش علمی و اندیشیدن همراه با طرح و نقشه برای کشفِ حقیقتی مجهول است.
ب ) تحقیق، فعالیتی منظم است که درنتیجۀ آن، پاسخ‌هایی برای سؤال‌های موردِ نظر و مطرح‌شده در موضوعِ تحقیق به‌دست می‌آید. مطابق این تعریف باید موضوعی را مطرح و طبق یک فعالیتِ منظم، پاسخی برای آن پیدا نمود.
ج ) تحقیق، جست‌وجوی منظم و تلاشی بر مبنای علم، استدلال، شواهد و منابع است تا نظریه‌ای اثبات گردد یا نکته‌ای کشف شود. باید دانست که پژوهش، فرایند پردازش اطلاعات است که مهم‌ترین ویژگی‌اش زایایی، باروری و تولید علم در تاریخ آن می‌باشد. پژوهش، هویتی جمعی دارد. آنچه در کتاب ها و دیگر منابع یافت می‌شود، « داده » ‌ است. داده ها پس از سنجش و گزینش، به اطلاعات تبدیل می‌شوند و با پردازش اطلاعات و تجزیه‌ و تحلیل آنها، مسیر علمی پیموده می‌شود.
پژوهش، فرایند تولیدِ علم است ـ برخلافِ بسط اطلاعات دیگران که توسعه است نه پژوهش ـ پژوهشگر مانند زنبورعسل است که چیزی جدید، تولید می‌کند نه مثل مورچه که تنها به جمع آوری اطلاعات، مشغول است.
مقاله در لغت به معنای گفتار، مبحث، سخن، قول و فصلی از کتاب یا رساله است. در فرهنگ معین یکی از معانی این کلمه، نوشته‌ای دانسته شده که دربارۀ موضوعی بنویسند.
پیشینۀ مقاله‌نویسی در زبان فارسی قدمت چندانی ندارد و در کشور ما، از نیمۀ دوم قرن سیزدهم فراتر نمی‌رود. در واقع روزنامه و مقاله همزاد هستند. در کشورهای باختری نیز پیشینۀ مقاله‌نویسی به ابتدای قرن هفده میلادی که نخستین نشریات دوره‌ای کشورهای اروپایی انتشاریافت، برمی‌گردد.
شأن مقاله، این است که در مقیاس تاریخ آن علم، تولید علم کند. مقالۀ علمی ـ پژوهشی، باید نوآوری داشته باشد. کشف سخنی نو در تاریخ یک علم که قبل از آن نبوده، کاری دشوار است. این نوآوری، فقط در نظریه‌پردازی نیست بلکه می‌تواند زبان جدید، روش جدید، مسئلۀ جدید، تعریف جدید و ... در تاریخ یک علم باشد.
اولین گام در پژوهش، روبرو شدن با « مشکل » است. محقق باید با روشی مناسب، مشکل را به « مسئله » تبدیل کند. سپس « فرضیه » بدهد ـ فرضیه، پاسخ اولیه محقق به مسئله است. ـ آن را آزمایش کند و بدین‌ترتیب، به « نظریه‌ای » برسد که مسئله را حل نماید. البته روش آزمودن در علوم مختلف، متفاوت
است. به یاد داشته باشید که اگر مشکل به مسئله تبدیل نشود، فعالیتی موضوع محور انجام خواهد شد درحالی‌که پژوهش، یک فعالیت مسئله محور است. در تحقیقات مسئله محور، امکان مغالطه کمتر خواهد بود.
هرچند حاصل تحقیق در قالب‌هایی مانند کتاب، مقاله، پایان‌نامه و ... تبلور می‌یابد اما رویکرد ما در این نوشتار، توجّه ای ویژه به شیوۀ « مقاله‌نویسی » است. مقاله‌نویسی یکی از اساسی‌ترین روش‌های ارائۀ نتایج تحقیقات و پژوهش‌های علمی است. مقالۀ علمی را می‌توان گزارش مکتوبی دانست که حاوی نتایج اساسی یک تحقیق بوده و سازمان‌یافته و منطبق بر موازین علمی باشد. امروزه در همۀ رشته‌ها و حوزه‌های دانش بشری، نتایج تحقیقات و پژوهش‌های دانشمندان و محققان در قالب مقالات علمی ـ پژوهشی ارائه می‌شود. به همین دلیل، یکی از بهترین راه‌های سنجش میزان پیشرفت علمی کشورها، ارائه مقالات علمی دانشمندان این کشورها در مجلات و نشریات تخصصی پژوهشی است. این موضوع به خوبی نشان می‌دهد که اصلی‌ترین و مهم‌ترین شیوۀ ارائه نتایج یک مطالعه و تحقیق، تهیه مقاله پژوهشی است و محققی در صحنه تولید و انتشار علمی موفق است که بتواند نتایج پژوهش خود را در مجلات معتبر پژوهشی به چاپ برساند.
طلاب، دانشجویان و محققان حوزوی یا دانشگاهی، مهم‌ترین مخاطبانِ مقالات علمی ـ پژوهشی هستند. البته در بسیاری از موارد، خود طلاب یا دانشجویان در سطوح عالی علمی، فعالیت‌های تحقیقاتی خود را در قالب مقاله منتشر می‌سازند و بدین‌ترتیب در تولید و پیشرفت علم کمک می‌کنند. گاهی ممکن است یک دانشجو، به رغمِ آنکه یافته‌های جدید و قابل تأملی را در حوزۀ علمی و تحقیقاتی‌اش به دست آورده و دانش و تخصص کافی در حوزه کاری‌اش دارد، به دلیل عدم تسلط به اصول نگارش مقاله، از ارائه یافته‌هایش در مجامع علمی ناکام بماند.
طلاب فرهیخته و دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری، اصلی‌ترین تولیدکنندگان مقالات علمی ـ پژوهشی هستند. هرطلبه یا دانشجویی باید بتواند در زمان فارغ‌التحصیلی یا در زمان پایان یک دورۀ درسی، نتایج تحقیقات و مطالعاتش را به‌صورتِ یک مقالۀ پژوهشی منتشر کند. نویسندگان مقالات، افزون برآنکه به‌حکم وظیفۀ علمی و اخلاقی خود، نسبت به جامعه، نیازها و خواسته‌های آن، مسئولیت دارند، در نوشتن هم باید به موارد زیر توجّه داشته باشند:
الف ) از موضوع موردِ بحث، آگاهی کافی داشته باشند و با برتری و توانمندی به مسئله بپردازند و آگاهانه دست به قلم شوند.
ب ) نویسنده باید به آنچه می‌نویسد، اعتقاد کامل داشته باشد و مطلب ها را با صداقت و صمیمیت موردِ بحث قرار دهد.
پ ) نویسنده باید درهمه حال، عفت کلام را نگه دارد و پا از دایرۀ اصول و موازین اخلاقی بیرون ننهد، بی‌گمان تملق و چاپلوسی کسی یا گروهی را گفتن، از اعتبار و ارزش نوشته‌ خواهد کاست.
ازآنجاکه نوشتنِ صحیح و مناسب یک مقاله، ضرورتی اساسی برای چاپ مقالات علمی می‌باشد، در این نوشتار سعی شده است که به بررسی روش‌های صحیح نگارش مقالات پژوهشی پرداخته شود. همچنین به منظورِ الگودهی، نمونه‌ای از مقالۀ علمی ـ پژوهشی با عنوان « قاعده نفی سبیل و کاربرد آن در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران » ـ برگزیدۀ رتبۀ یک جشنواره بانوی کرامت در سال ۱۳۹۳ ـ در ادامه مباحث آورده شده است. در پایانۀ این مقال، بنا بر روایت رضوی که « ﴿مَن لَم یَشکُرِ الـمُنعِمَ مِنَ الـمَخلوقینَ لَم یَشکُرِ اللهَ عَزَّ و ﴾ جلَّ ﴿»؛[1] « ﴾ هرکه در قبال خوبی مردم تشکر نکند، از خداوند عزّ و جلّ هم تشکر نکرده است » از زحمات راهبردی جناب آقای ادیب‌زاده در رهوارسازی و ایجاد تمهیدات لازم برای نگارش این آثار و همراهی علمی ـ پژوهشی سرکار خانم « فاطمه غفارنیا »، و همچنین سرکار خانم‌ ندا فرحناک حروف چین و صفحه آرای متعهدِ نوشتار را پاس بداریم و مرهون محبت های نشر وزین هاجر بویژه مدیر محترم راهبری جناب شایانفر و همکاران وزینشان باشیم که گام های ارزنده و محکمی در راستای ترویج فرهنگ پژوهش با انتشار مجموعۀ « ره پویان پژوهش » برداشته اند. امید می بریم که این نگارۀ آموزشی ـ پژوهشی و مجلدات بعدی ره پویان، مورد استفادۀ طلاب، بهره‌گیران و نویسندگان بالقوه در عرصۀ مقاله نویسی و نویسندگی قرار گیرد و گامی مؤثر در راستای ارتقای سطح مقاله‌نویسی و تحقیق ـ از نظر ساختاری و محتوایی ـ باشد و ان‌شاءالله براساس کریمۀ قرآنی روزی به کارمان آید که: ( ﴿یَوْمَ لَا یَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ * إِ لَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ ﴾ ).[1]

continue_text

for_you

related_books